Hiện tượng mưa đá
Mưa đá là hiện tượng mưa dưới dạng hạt hoặc cục băng có hình dáng và kích thước khác nhau do đối lưu cực mạnh từ các đám mây dông gây ra. Kích thước có thể từ 5 mm đến hàng chục cm, thường cỡ khoảng một vài cm, có dạng hình cầu không cân đối. Những hạt mưa đá thường rơi xuống cùng với mưa rào.
Mưa đá thường xảy ra ở vùng núi hay khu vực giáp biển, giáp núi (bán sơn địa), còn vùng đồng bằng ít xảy ra hơn. Vì vậy ở Việt Nam mưa đá có thể xảy ra ở khắp các vùng miền. và cả trong mùa hè. Riêng ở vùng núi phía bắc Việt Nam, từ tháng 1 đến tháng 5 hàng năm thường có mưa đá, nhiều nhất là từ tháng 3 đến tháng 5, mà nguyên nhân chủ yếu là các đợt front lạnh cực mạnh tràn về nhanh.
Tại sao có mưa đá?
Theo lý giải của ông Nguyễn Đức Hòa, mưa đá xảy ra do sự bất ổn định trong không khí giữa luồng khí hậu lạnh và nóng gặp nhau. Cụ thể, khoảng 4 - 5 ngày trước, Lào Cai đã diễn ra nắng nóng khá gay gắt, khiến mặt đất bị hun nóng. Nhưng đến rạng sáng 27/3 lại có sự xuất hiện của gió mùa đông bắc tràn xuống. Sự xung đột giữa hai khối khí nóng và lạnh kích thích sự đối lưu phát triển mạnh. Hơi nước bốc lên cao, ngưng tụ lại thành hạt đá nhỏ, những hạt đá này tiếp tục đông kết và dính lại với nhau tạo nên những hạt đá to hơn và rơi xuống mặt đất.
Sách "Những bí ẩn quanh ta" giải thích cặn kẽ hơn về hiện tượng mưa đá:
Khi các đám mây gần mặt đất được các luồng không khí bốc lên cao thì phần trên của mây thường ở nhiệt độ dưới -20 độ C, khiến cho rất nhiều hơi nước trong mây biến thành những hạt băng nhỏ. Nhưng tầng mây ở dưới thấp hơn, do nhiều nguyên nhân không thể ngưng kết thành băng, lại biến thành các giọt nước có độ lạnh dưới 0 độ C. Các luồng không khí không ngừng bốc lên cao sẽ đưa một khối lượng lớn các giọt nước lạnh này lên tầng trên của đám mây. Ngay sau đó, chúng đông kết với các hạt băng đang tồn tại ở tầng trên, làm cho thể tích của các hạt băng càng ngày càng lớn hơn, khi trọng lượng tăng đến mức độ nhất định nào đó chúng sẽ rơi xuống.
Mưa đá có nhiều kích thước và hình dạng khác nhau, do quá trình tích tụ hơi nước khi di chuyển trong không khí. (Ảnh: SGTT).
Khi rơi xuống tầng mây thấp, mặt ngoài của băng lại được bao bọc thêm một lớp màng nước, đồng thời lại bị các luồng nước khi mạnh, khi yếu đang không ngừng bốc lên cao tác động vào. Càng bị các luồng khí tác động lâu thì lớp "áo nước" của băng thể càng va chạm liên tục, dẫn đến dính chặt lẫn nhau, khiến thể tích của băng thể càng lớn hơn. Đến lúc này, các luồng khí không còn có thể "tung hứng" các băng thể được nữa, đành để chúng rơi xuống mặt đất, gây ra những trận mưa đá.
Tuy nhiên, không phải cứ bầu trời càng nhiều nước thì hạt mưa đá càng to. Các nhà nghiên cứu cho biết sức mạnh của các dòng không khí chuyển động lên phía trên trong cơn bão mới là yếu tố quyết định kích cỡ của chúng.
Tại nơi cơn bão xuất hiện, không khí chuyển động lên trên rất nhanh. Khi đạt đến độ cao nhất định, luồng không khí này lạnh đi, hơi nước trong các hạt nước bốc hơi ngưng tụ lại thành một đám mây bão. Cuối cùng, sự đông kết được tạo thành trong các đám mây, đầu tiên giống như các vẩy tuyết, sau đó giống như các hạt mưa.
Nếu các hạt mưa này lại bị bắt lại vào luồng không khí chuyển động lên trên một lần nữa, nó sẽ tiếp tục di chuyển vượt lên trên mức đóng băng, và trở thành một quả bóng nhỏ bằng nước đá. Hạt nước đá này tiếp nhận thêm các hạt đá nhỏ li ti trong môi trường xung quanh, và cuối cùng, khi đã đủ nặng, nó rơi xuống, và rồi lại bị giữ lại trong sự hoạt động hỗn loạn của không khí.
Với mỗi chuyến đi lên và đi xuống như vậy, hạt mưa đá lại được bổ sung thêm các chất mới. Khi quan sát mặt cắt ngang một hạt mưa như vậy, ta sẽ thấy các lớp giống như vòng tuổi của cây, cho biết nó đã thực hiện bao nhiêu chuyến đi "khứ hồi".
Những vùng không khí hoạt động hỗn loạn là nơi sinh ra các hạt mưa đá lớn nhất. Ước tính luồng không khí chuyển động lên phía trên với vận tốc khoảng 160km/h có thể tạo ra các hạt mưa đá có đường kính 12cm hoặc hơn. Một hạt mưa đá nổi tiếng rơi xuống Coffeyville, Kansas năm 1979 cân nặng 750 gram, có đường kính khoảng 20cm.
Mưa đá thường kết thúc rất nhanh trong vòng 5 -10 phút và cũng có thể kéo dài từ 20 - 30 phút.
Cảm ơn bạn vì bài viết khá hay, mình chưa từng thấy mưa đá ngoài đời, hy vọng một ngày nào đó sẽ được thấy .
mình cũng v nha bạn :)))
Mình xin bỏ sung một đoạn video nói về hiện tượng này là
Bài viết hay. Cảm ơn bạn đã chia sẽ.
Cảm ơn bạn về bài viết khá thú vị. Mình xin bổ sung một số trận mưa đá kinh hoàng trên thế giới và xảy ra bất ngờ khiến người dân hoảng loạn và gây thiệt hại nặng nề về người và tài sản
Mưa đá ở Munich, Đức năm 1984: Khoảng 70.000 ngôi nhà và 190 máy bay đã bị hư hại, 400 người bị thương bởi những hạt đá to như trái bóng chày. Thiệt hại ước tính hơn 2 tỉ USD.
Mưa đá ở Uttar Pradesh, Ấn Độ tháng 4/1888: Đây được xem là trận mưa đá cướp đi sinh mạng của nhiều người nhất trong lịch sử với hơn 230 người chết. Hơn 1.600 con cừu cũng bị giết hại. Thời đó, không có hệ thống cảnh báo thiên tai nên số người tử vong rất cao.
Mưa đá ở Sydney, Australia tháng 4/1999: Mưa đá tháng 4/1999 ở Sydney (Úc) với những cục đá có đường kính 8,89cm trong vòng 60 phút đã gây hư hỏng cho hơn 20.000 công trình và 40.000 phương tiện giao thông, thiệt hại khoảng 3 tỉ USD.
Mưa đá tấn công nước Mỹ tháng 6/2014: Ngày 3/6/2014, mưa đá to bằng quả bóng chày đã tấn công nước Mỹ.Nhiều khu vực ở bang Nebraska đã phải hứng chịu những trận mưa đá khủng khiếp làm hư hại nhiều nhà cửa và xe cộ.
Thời điểm xảy ra trận mưa đá, nhiều người còn nghĩ rằng “ngày tận thế” đã đến bởi những hạt mưa đá rơi dày và to bằng quả trứng gà, có những viên bằng trái bóng chày.
St. Louis, Missouri (Mỹ) tháng 4/2001: Đây được cho là một trong những trận mưa đá gây thiệt hại kinh tế nhất trong lịch sử, phá hủy cơ sở vật chất, mùa màng. Ước tính thiệt hại khoảng 2 tỷ USD.
Mưa đá là hiện tượng những hạt băng, mảnh băng từ mây Vũ Tích (Cb-Cumulonimbus) rơi xuống. Đường kính trung bình của hạt mưa đá phổ biến từ 0,5-2cm; có những trận mưa đá hạt lớn khoảng 3-5cm, đôi khi ghi nhận được hạt đá lên đến 10-15cm. Mưa đá hình thành trong khối không khí nóng ẩm rất bất ổn định, cho nên điều kiện cần thiết để hình thành mưa đá là cần có tầng kết bất ổn định và năng lượng bất ổn định dương lớn. Mưa đá to hay nhỏ có quan hệ mật thiết với năng lượng bất ổn định dương lớn hay nhỏ. Qua phân tích các đường tầng kết bằng máy vô tuyến thám không khi có mưa đá thì thấy rằng lớp không khí ở sát đất có độ ẩm rất lớn và phía trên tương đối khô.
Sự bất ổn định càng mạnh thì hạt đá càng lớn, để có năng lượng bất ổn định giải phóng và duy trì dòng thăng phát triển gây ra mưa đá còn cần phải có điều kiện động lực thúc đẩy dòng thăng gồm: Dòng thăng mạnh và cường độ không đồng nhất, khu vực đồi núi với địa hình cao thấp khác nhau rất có lợi cho việc sinh ra dòng thăng lúc mạnh, lúc yếu; mưa đá chỉ có thể hình thành khi có sự thăng giáng nhiều lần trong đám mây. Có lúc hạt đá bị giáng xuống độ cao chứa lớp hơi nước quá bão hòa, có lúc lại thăng lên độ cao có nhiều giọt nước quá lạnh thì hạt đá mới không ngừng to dần lên.
Mưa đá phát sinh từ mây Vũ Tích, do đó hàm lượng hơi nước chứa trong mây có quan hệ mật thiết với hạt đá to hay nhỏ. Hàm lượng hơi nước ở trong mây nhiều thì trong quá trình xáo trộn, va chạm hạt đá dễ dàng to lên.
Tại miền Bắc, nhất là các tỉnh vùng núi phía Bắc, khu vực phía tây các tỉnh Bắc và Trung Trung Bộ có cấu trúc địa hình đa dạng, núi cao rừng rậm đan xen nhau. Đây là điều kiện động lực tốt thúc đẩy cho mưa đá hình thành. Do vậy, ở các địa phương trên hầu như năm nào cũng xảy ra mưa đá, gây tác hại lớn đối với đời sống và sản xuất. Theo chuỗi số liệu quan trắc đã thu thập được, thì ở các tỉnh đồng bằng cũng đã ghi nhận được mưa đá xảy ra, nhưng hạt đá bé và rơi thưa. Ngoài ra tần suất xuất hiện là rất thấp.
Mưa đá thường xảy ra từ tháng 2 đến tháng 4 hàng năm. Có những năm mưa đá xuất hiện sớm vào nửa cuối tháng 1, hoặc sang đến tháng 5 vẫn còn có mưa đá, nhưng tập trung nhiều nhất là vào tháng 4. Thời gian tồn tại của một trận mưa đá ngắn, phần lớn chỉ kéo dài 5-10 phút. Đôi khi ghi nhận được trận mưa đá kéo dài quá 15 phút và mưa đá thường xảy ra cùng với mưa rào.
Về tác hại của mưa đá là rất nghiêm trọng, chúng thường xảy ra vào thời kỳ lúa chiêm xuân đang trỗ, các loại hoa quả đang trong thời kỳ chắc xanh. Nếu gặp mưa đá thì sản lượng cuối vụ giảm rất lớn, nhiều khi mất tới 60-70%. Mưa đá làm gãy chồi cây, cành lá bị gãy gục và rách nát, hoa quả bị dập nát, sứt sẹo và bị rụng do hạt đá ném trúng. Với những hạt đá lớn thì xuyên thủng, làm vỡ ngói mái nhà, đe dọa tính mạng con người và vật nuôi.
Không biết nên cảm thấy may mắn hay là không may mắn khi gặp hiện tượng này nữa nhỉ ? , đợt r ở TP.HCM có hiện tượng mưa đá diện rộng , và đó là lần đầu tiên mình thấy , nhiều người nói rằng mưa đá là điềm xui kkkk , nhưng mà mình thình cảm thấy may mắn vì trong đời đã được nhìn thấy hiện tượng mà tưởng chừng chỉ có thể tìm hiểu qua tài liệu
Bài viết của bạn rất hay, mình xin bổ sung một số ý:
- Mưa đá không chỉ gây thiệt hại đến tài sản, hoa màu mà còn có thể làm chết người. Vào năm 1888, đã có gần 250 người Ấn Độ thiệt mạng vì những cơn mưa đá.
- Hạt mưa đá lớn nhất được ghi nhận ở Anh là tại vùng Horsham, West Sussex vào ngày 5/9/1958 nặng 142 gam.
- Hạt mưa đá rơi với tốc độ cực nhanh nên nó không bị tan ra trước khi chạm đất, dù là ở giữa những ngày hè nóng bức. Một hạt mưa đá có kích thước của một quả bóng tennis (khoảng 75mm đường kính), nặng 150 gam có thể rơi với tốc độ 160km/h. Điều này lý giải tại sao cây trồng và nhà cửa bị tàn phá nặng nề chỉ sau vài phút mưa đá ngắn ngủi.
- Mọi người thường nghĩ mưa đá sẽ xuất hiện vào mùa đông nhưng sự thật thì mùa hè mới là lúc dễ xảy ra mưa đá nhất
mình thì không muốc thấy nó chút nào hết
mà muốn cũng khó mà có 😄
Bài viết rất hay, cảm ơn bạn đã chia sẻ. Theo như mình tìm hiểu thêm thì mưa đá chỉ xuất hiện vào mua nóng. Bạn có thể giải thích hiện tượng này được không ?
cảm ơn bài viết rất hay của bạn
cảm ơn bạn về bài viết. Bạn có thể cho mình biết về cách phòng tránh mưa đá được không?
cám ơn bạn về bài viết này. bài viết khá hay
Bài viết rất hay, cảm ơn bạn vì bài viết hữu ích này